FEBRUARI - De grote schoonmaak van de ziel
Februari is het stiefkind van de kalender. Een overgangsmaand, grijs en onbestemd.
De glans en de gezelligheid van de feestdagen, de goede voornemens van januari
lijken niet opgewassen tegen de weerbarstigheid van het dagelijks bestaan.
En de lente? Die laat nog even op zich wachten. De natuur houdt haar adem in.
En toch is juist deze ‘saaie’, ontnuchterende en kleurloze maand bij uitstek geschikt
voor wat de oude monniken ‘vacare’ noemden: loslaten en leeg worden.
In een tijd die bol staat van de prikkels en prestatiedruk biedt februari ons een onverwacht geschenk:
de kans om te verstillen.
Het is de maand van de grote schoonmaak.
Niet alleen van onze huizen of lijven, maar bovenal van onze ziel.
Waar we tot voor kort spraken over de gevaren van roken, overgewicht en ongezond eten,
zien we nu ook hoe de geest wordt aangetast door prestatiedruk en de illusie dat het leven volledig maakbaar is.
Bijna de helft van de bevolking worstelt ooit met mentale problemen,
en het verzuim door burn-out is het laatste decennium explosief gestegen.
We maken elkaar gek en we maken onszelf gek.
Als remedie worden worden nu vaak en terecht de drie V’s voorgeschreven: Verbinding, Verscheidenheid en Vertraging.
Prachtige, bijna liturgische woorden. Maar er schuilt een gevaar in hoe we ze aanwenden.
Tot nu toe leggen we de verantwoordelijkheid voor rust genadeloos bij het individu.
"Zorg voor balans", "bewaak je grenzen", "neem tijd voor jezelf".
Maar voor je het weet, wordt ontspanning een nieuwe taak op onze toch al overvolle to-do-lijst.
Naast excelleren op het werk en een perfect sociaal leven, moeten we nu ook nog eens succesvol ‘ontspannen’.
Onze vrije tijd mag geen loze tijd meer zijn. Het moet ‘quality time’ zijn, we moeten iets beleven.
Dat is geen rust, dat is slopend. Zoals Prediker al verzuchtte:
"Alles is vermoeiend, zozeer dat geen mens het onder woorden kan brengen" (Prediker 1:8).
De rituelen van februari als poorten naar vrijheid
Laten we de rituelen van deze maand eens niet bekijken als gezondheidstrends,
maar als geestelijke oefeningen om te ontsnappen aan die prestatiedruk:
- De helderheid van het water
De bekendste actie is 'Tournée Minérale', waarbij men een maand lang alcohol laat en kiest voor water.
Het glas wijn dempt en verdooft de onrust in ons hoofd. Kiezen voor water is kiezen voor helderheid.
Het is een oefening in nuchterheid. Water is puur en heeft geen smaak of geur die ons afleidt.
Door de roes te laten , kijken we de realiteit in de ogen.
Dat kan confronterend zijn, maar het is de weg naar genezing.
Water symboliseert ten diepste de dorst van de ziel die enkel kan gelaafd worden door de Bron zelf.
- Wachten op het licht
Februari begon met Maria Lichtmis (2 februari).
In het verhaal ontmoeten we de oude Simeon, een man die zijn hele leven heeft gewacht.
In onze tijd is wachten verloren tijd. Voor Simeon was het een levenshouding.
Hij wachtte met het vertrouwen dat het Licht zou komen. En toen het kwam, herkende hij het.
Lichtmis leert ons dat we het heil niet zelf hoeven te maken. We mogen het verwachten en ontvangen.
- Vasten als bevrijding
Met Aswoensdag start de Veertigdagentijd. Vasten is in wezen een oefening in vrijheid.
Zolang we het zien als een wedstrijd in wilskracht blijven we gevangen in ons ego.
Waar zijn we aan verslaafd geraakt? Aan onze telefoon, aan suiker, aan oordelen, aan gelijk krijgen?
Door iets weg te laten, creëren we een leegte.
Die leegte is geen gemis, maar een ademruimte waarin God en de ander weer aan het woord kunnen komen.
Het maakt ons weer meester over onze eigen impulsen.
De onrust in het heilige
Men zou hopen dat de Kerk in de storm van de hypernerveuze samenleving een veilige haven is.
Geloof heeft immers in wezen iets onbedaarlijk rustgevends:
de wetenschap dat je bestaan gewild is en dat je niet alles zelf hoeft te dragen.
"Kom naar mij, jullie die vermoeid zijn en onder lasten gebukt gaan, dan zal ik jullie rust geven" (Matteüs 11:28).
Toch moeten we eerlijk in de spiegel kijken: ook de Kerk is niet immuun.
Ook binnen de kerkmuren zien we de versnelling toeslaan in het efficiënt managen van alles en nog wat.
We rennen soms letterlijk aan elkaar voorbij. Contacten worden vluchtiger.
De zondag, bedoeld als sabbat, wordt soms een nieuwe bron van stress.
"Doe ik wel genoeg mee?", "Ben ik wel betrokken genoeg?".
We zijn een ‘Martha-kerk’ geworden in een ‘Martha-wereld’, druk met bedienen,
terwijl onze ziel schreeuwt om de rust van Maria die simpelweg aan de voeten van de Heer zat (Lucas 10:38-42).
De psychologie van de haast
Waarom vinden we die vertraging zo moeilijk? Waarom vullen we elk stil moment met onze telefoon?
Misschien omdat echte rust en echte verbinding ons nerveus maken. Stilte is confronterend.
Als het stilvalt, komen we onszelf tegen: onze leegte, onze onverwerkte pijn, onze onvervulde verlangens.
Zolang we rennen, hoeven we niet te voelen.
Hetzelfde geldt voor verbinding. Iemand écht in de ogen kijken, voorbij de oppervlakkige praatjes, is kwetsbaar.
Het betekent dat je jezelf laat zien, ook je kleine kanten.
"Mens, waar ben je?" (Genesis 3:9),
vroeg God aan Adam toen die zich verborg.
Wij verbergen ons vaak achter onze haast. We verlangen naar diepgang, maar deinzen terug voor de intimiteit.
Maar juist in die ongemakkelijke ruimte kan de Geest spreken.
Zoals Elia God niet vond in de storm, maar in het suizen van een zachte bries (1 Koningen 19:12).
De zondag als oefenplaats voor de ziel
Hier ligt een enorme kans voor de Kerk. De zondag is niet bedoeld om ‘op te laden’ voor de economie.
Het is een protest tegen de dictatuur van het nut.
Het is ‘Gods tijd’, Kairos, die haaks staat op de genadeloze kloktijd, Chronos.
In de Kerk kunnen we oefenen in de drie V’s, maar dan vanuit een dieper perspectief:
- Vertraging als Liturgie
De liturgie is per definitie traag.
Het is een herhaling van eeuwenoude gebaren die ons uittillen boven de waan van de dag.
Laten we de moed hebben om stiltes te laten vallen. Orde schept tijd, en die tijd geeft rust.
- Verbinding in kwetsbaarheid
Het koffiedrinken na de dienst is misschien wel het spannendste liturgische moment.
Daar staan we, onbeschermd. De neiging is groot om weg te vluchten of te gaan staan bij vertrouwde gezichten.
Maar hier ligt de oefening: durven we onze maskers te laten zakken?
Durven we de ander te zien als beelddrager van God?
- Verscheidenheid als Lichaam
De kerk is de enige plek waar je mensen ontmoet die je niet zelf hebt uitgekozen.
In een samenleving van bubbels is dit een oefenplaats in het uithouden van verschillen.
"Het oog kan niet tegen de hand zeggen: ‘Ik heb je niet nodig’" (1 Korintiërs 12:21).
Een uitnodiging tot mildheid
De oplossing voor de ‘hypernerveuze kerk’ en samenleving ligt niet in grote programma’s, maar in een cultuur van mildheid.
Mildheid naar onszelf als we weer eens tekortschieten. Mildheid naar de ander die anders is.
Laten we de moed hebben om de ongemakkelijkheid van de vertraging te verdragen.
Om die stilte in het gesprek te laten vallen.
We hoeven de wereld niet te redden; dat is al gedaan.
We hoeven onszelf niet te maken, we zijn al geliefd.
In dat besef ligt de ware remedie.
Het is de genade van het ‘niets moeten’, waardoor er eindelijk ruimte ontstaat.
Ruimte voor God, ruimte voor de ander, en – eindelijk – ruimte voor onze eigen ziel om op adem te komen.
Hits: 455