LICHTMIS - Een zachte dageraad tussen donker en hoop
Op 2 februari, precies veertig dagen na Kerstmis, viert de Kerk Lichtmis.
Een bijzonder feest dat als een zachte dageraad winterse donkerte en somberheid verdrijft.
Voor velen roept deze dag spontaan de geur van gebakken pannenkoeken op,
maar achter dit gezellige gebruik schuilt een rijke gelaagdheid van betekenissen.
De benaming 'Maria-Lichtmis' wekt de indruk dat het om een zuiver Mariafeest zou gaan, maar dat is slechts een deel van het verhaal.
Officieel heet het feest sinds 1969 de 'Opdracht van de Heer', een naam die Christus nadrukkelijker in het middelpunt plaatst.
De link met Maria komt voort uit de joodse reinheidsvoorschriften.
Volgens de Wet van Mozes (Leviticus 12) werd een vrouw die een mannelijk kind had gebaard, gedurende veertig dagen als onrein beschouwd.
Na deze periode bracht zij een offer in de tempel.
Maria, als eenvoudige vrouw, offerde twee duiven - het offer van de armen - omdat zij zich geen lam kon veroorloven.
Tot in de jaren zestig kende ook Vlaanderen een vergelijkbaar gebruik: de 'kerkgang',
waarbij moeders binnen de negen dagen na de bevalling achteraan in de kerk wachtten tot de priester hen naar het Maria-altaar begeleidde.
Met een brandende kaars in de hand baden zij daar tot Maria om gratie over het wel en wee van hun kind.
Daarnaast vierden Maria en Jozef als wetsgetrouwe joden de 'opdracht' van hun eerstgeboren zoon aan God in de tempel.
Een toewijding, die uiteindelijk in Jezus' leven een liefde zonder weerga is geworden.
De essentie van Lichtmis laat zich uiteindelijk vinden in de ontmoeting daar met Simeon en Hanna.
Niet voor niets draagt het feest in het oosterse christendom de naam Hupapantè (ὑπαπαντή), een Grieks woord dat staat voor 'ontmoeting'.
De evangelist Lucas schetst een vertederende scène waar de oude Simeon in het kind Jezus de langverwachte Messias herkent.
Hij neemt zuigeling in zijn armen en spreekt woorden die tot op vandaag wereldwijd in kerken en gebedshuizen weerklinken:
"Uw dienaar laat gij, Heer, nu naar uw woord in vrede gaan.
Want mijn ogen hebben thans uw Heil aanschouwd dat Gij voor alle volken hebt bereid;
een licht dat voor de heidenen straalt, een glorie voor uw volk Israël."
Al wie het getijdengebed of het brevier bidt, sluit elke avond de dag met deze lofzang af,
en beaamt daarmee ook zelf het onverwoestbare godsvertrouwen van deze verder onbekende bejaarde man.
In Simeons woorden vinden we ook de oorsprong van het 'licht' in Lichtmis:
hij ziet in Jezus als boreling het heil van Godswege, "een licht dat voor de heidenen straalt".
Dát is het licht waarrond dit hele feest draait.
Een rijke geschiedenis
Over de precieze oorsprong van Lichtmis bestaat geen volledige zekerheid,
maar bronnen vermelden dat het feest in Jeruzalem al in de vierde of vijfde eeuw werd gevierd – toen nog op 14 februari,
veertig dagen na Epifanie (6 januari), dat destijds als geboortefeest van Christus gold.
Vanuit Jeruzalem verspreidde het feest zich verder over de Griekse Kerk,
en in 494 werd het door paus Gelasius in de Rooms-Katholieke Kerk ingesteld.
Kaarsenprocessie en -wijding
De traditie om kaarsen te wijden dateert vermoedelijk uit de elfde eeuw.
In Engeland spreekt men van Candlemas Day, in Frankrijk van Fête de la Chandeleur, in Zweden van Kyndelmisse.
De kaarsenprocessie op Lichtmis bevatten een diepe symboliek. Het liturgische gebed bij de kaarsenwijding verwoordt dit treffend:
"God, Gij zijt het ware licht,
Gij zijt de bron van alles wat licht en warmte geeft.
Verlicht het hart van uw gelovigen..."
Een kaars geeft haar licht door zichzelf op te offeren, een beeld van wat het betekent om werkelijk mens te zijn:
licht brengen door je eigen leven te geven aan anderen.
In onze tijd van overvloedig kunstmatig licht heeft het warme schijnsel van een kaars iets bijzonders behouden:
het nodigt uit tot bezinning, tot verstilling en vertraging.
Wederzijdse zegeningen
Lichtmis is bij uitstek een dag van zegening. God zegent ons, en wij zegenen God.
Ouders zegenen kinderen en kinderen hun ouders. Priesters zegenen gelovigen en gelovigen hun priesters.
Want een echte zegen - goed spreken van elkaar - gaat altijd in twee richtingen.
In veel parochiekerken worden op deze dag kinderzegeningen georganiseerd, een voortzetting van de oude traditie.
Ook ontvangen ouders vaak een aandenken (bv. handje, schelpje, kruikje ... van kinderen die het afgelopen jaar werden gedoopt.
Liefde in een pan
En dan die pannenkoeken!
De traditie gaat terug op het oude gebruik uit de feodale of pré-industriële tijd,
dat de plattelandsbevolking slechts op twee dagen van werk of hoeve kon veranderen:
11 november (Sint-Maarten - einde van het oogstseizoen ) en 2 februari (Lichtmis - begin van een nieuw landbouwjaar).
Deze feestelijke gebeurtenis werd gevierd met haardkoeken, de voorlopers van onze pannenkoeken.
De ronde, goudgele pannenkoek doet denken aan de zon die na de donkere wintermaanden weer aan kracht wint. Vandaar het spreekwoord:
"Er is geen vrouwke zo arm,
of ze maakt op Lichtmis
haar panneke warm."
Wie op 2 februari 's avonds pannenkoeken eet, zou volgens het volksgeloof het hele jaar door rijk en gelukkig zijn.
Weerspreuken - Volkswijsheid
Omdat Lichtmis valt in de periode waarin de dagen merkbaar langer worden en de winter halfweg is, ontstonden talrijke weerspreuken:
"Lichtmis donker maakt de boer tot jonker"
"Lichtmis helder en klaar, maakt de boer tot bedelaar"
"Als Lichtmis komt met blommen, zal Pasen met sneeuw en ijs kommen"
Het einde van de Kersttijd
Voor velen markeert Lichtmis de definitieve afronding van de kerstperiode.
Op menige pastorie blijven de kerststalletjes staan tot 2 februari - de kerstboom is dan al lang verdwenen.
Hedendaagse spiritualiteit van hoop
Lichtmis biedt een spiritualiteit die bijzonder relevant blijft.
In een wereld die vaak verdeeld lijkt tussen vrolijkheid en wanhoop, toont dit feest een derde weg:
die van de realistische hoop.
Het is een hoop die niet ontkent dat er duisternis bestaat, maar die gelooft dat licht sterker is.
Een hoop die niet wacht op spectaculaire wonderen, maar die leert zien hoe het goddelijke zich openbaart in het gewone leven van alledag.
Op Kerstmis kunnen we ons aansluiten bij de herders, op Driekoningen bij de wijzen, en op Lichtmis bij Simeon.
Telkens gaat het om een ander perspectief om ons over het wonderlijke heilsfeit van Gods menswording te bezinnen.
Wanneer we op 2 februari onze kaarsen laten zegenen, nemen we meer mee naar huis dan een stukje was met een lont.
We nemen een herinnering mee aan onze roeping om zelf licht te zijn voor anderen,
lichtdragers in onze eigen omgeving, geduldig uitkijkend naar het goede, ook wanneer het lang op zich laat wachten.
Lichtmisvieringen 2026 met kaarsenwijding en -processie
SINT-MAARTEN
Zondag 1 februari
10.30 u. Eucharistie
18.00 u. Eucharistie
SINT-JACOB
Zaterdag 31 januari
16.30 u. Eucharistie
SINT-PIETER
Maandag 2 februari
17.30 u. Gelezen mis
O.-L.-VROUW MIDDELARES
Zondag 1 februari
09.00 u. Eucharistie - Lichtmisviering
VLAMERTINGE
Zaterdag 31 januari
16.30 u. Eucharistie - Lichtmisviering Dikkebus-Vlamertinge
ZILLEBEKE
Zondag 1 februari
09.00 u. Eucharistie
- Lichtmisviering dopelingen
- Opluistering Sint-Catharinakoor
- Achteraf Pannenkoekentraktaat
BRIELEN
Zondag 1 februari
10.30 u. Eucharistie - Lichtmisviering
LANGEMARK
Zondag 1 februari
10.30 u. Eucharistie - Lichtmisviering
GELUVELD
Zaterdag 31 januari
18.00 u. Eucharistie
ZANDVOORDE
Zondag 1 februari
09.00 u. Eucharistie
Opluistering Marulkoor
Hits: 618