LICHT ZOEKEN IN HET DUISTER - Kerstmis als hoopvolle tegenstem
Hoe kunnen wij in godsnaam – of is het in Gods naam? –
Kerstmis vieren in de duistere tijden die wij vandaag meemaken?
Terwijl we in jaaroverzichten de afschuwelijke beelden uit Soedan, Gaza, Oekraïne
en andere conflictgebieden opnieuw zien passeren,
en wereldleiders oorlogstaal gebruiken
waarvan we dachten dat die tot een barbaars verleden behoorde,
lijkt het bijna onmogelijk om het feest van vrede en licht te vieren.
We lijken in een nauwelijks vol te houden spreidstand te leven tussen aan de ene kant de sfeer van warmte en gezelligheid
die we trachten te creëren met onze lichtjesfestivals en onze wintermarkten die geen kerstmarkt meer mogen heten,
en aan de andere kant de koude en harde dagdagelijkse realiteit waarin talrijke mensen moeten leven,
veraf maar ook dichtbij.
Het is bijna schizofreen hoe we onszelf collectief lijken af te sluiten van al het menselijke leed
dat schuilgaat achter de muren van huizen in onze steden en achter de horizon,
om op te gaan in de bubbel van een hopeloos oppervlakkige en schaamteloos gecommercialiseerde euforie van ‘de feesten’.
Zelfs in een kerk, waar we de tijd nemen om even stil te vallen en op zoek te gaan naar diepgang,
kunnen we ons afvragen of het niet naïef is om te zingen over ‘vrede op aarde’,
alsof met Kerstmis alle conflicten plots opgelost zijn en er een einde komt aan alle lijden.
Wat is de zin van Kerstmis in de wereld waarin wij leven?
De oorsprong van Kerstmis: een duistere achtergrond
Die vraag is niet nieuw – integendeel. Eigenlijk is ze zo oud als het kerstfeest zelf.
Doordat we zo sterk gericht zijn op dat zogenaamd blijde gebeuren in die stal,
zien we zo gemakkelijk de duistere achtergrond van die stal over het hoofd.
Het alom bekende geboorteverhaal volgens Lucas neemt ons bij aanvang mee naar het Romeinse rijk, dat wil zeggen:
naar een agressieve wereldmacht die in Judea een militair schrikbewind voerde, met aan het hoofd Augustus,
de man die zichzelf bij leven al de status van een god had toegekend
en die er ondanks al dat bloedvergieten niet voor terugschrok om zichzelf te promoten als een vredebrenger.
Toen Lucas dit verhaal neerschreef, stonden de Romeinen in Judea en omstreken vooral bekend
als de bezetters die duizenden joden hadden gedood en vele anderen hadden verminkt, gemarteld, verkracht en als slaaf verkocht.
En dat andere verhaal over Jezus’ geboorte, dat volgens Matteüs dat we de eerste zondag van het jaar
- op het feest van de Openbaring van de Heer - lezen,
vertelt over koning Herodes, een koning die zo paranoïde was dat hij de helft van zijn familie had laten doden
en die zo’n reputatie van wreedheid genoot dat het volstrekt geloofwaardig was
dat hij honderden kinderen zou hebben laten uitmoorden om te verhinderen
dat één kind zou kunnen uitgroeien tot een mogelijke rivaal van hem als ‘koning van de Joden’.
Dát is de achtergrond waartegen de evangelisten Jezus’ geboorte plaatsen:
een wereld waarin recht in de eerste plaats het recht van de sterkste was,
en waarin gewone, onschuldige mensen bij duizenden onder de voet gelopen werden.
Het is in die wereld dat volgens de evangelist Johannes het Woord mens geworden is en het licht schijnt in het duister.
Kerstmis als oproep tot hoop en verzet
Wanneer ook wij in een duistere wereld Kerstmis vieren,
dan zetten deze eeuwenoude teksten ons ertoe aan om in opstand te komen
en ons geweldloos te verzetten tegen al dat verbale en fysieke geweld.
Kerstmis vieren,
betekent weigeren om ons neer te leggen bij die ruwe politiek waarin ook vandaag het recht van de sterkste zegeviert.
Kerstmis vieren,
betekent weigeren om te berusten bij die beelden van gewonde en dode kinderen
van wie de toekomst werd afgepakt omdat ze toevallig op het verkeerde moment op de verkeerde plaats waren.
Kerstmis vieren,
betekent weigeren om mee te stappen in het opbod van haat en racisme.
Kerstmis vieren,
betekent ons ertoe engageren om wél oog te hebben voor die kleine en kwetsbare mensen die uit de boot dreigen te vallen.
Kerstmis vieren,
betekent agressie en geweld beantwoorden met medemenselijkheid en solidariteit met de slachtoffers.
Kerstmis vieren,
betekent geloven dat de zachte kracht van de liefde die wij God noemen niet klein te krijgen valt,
hoezeer ze ook aangevallen en verdrukt wordt.
Kerstmis vieren,
betekent vasthouden aan de hoop dat het anders kan,
en dat ook vandaag het licht kan schijnen in het duister.
Laten we dan ook mensen van hoop zijn, die ook nu de liefde mens willen laten worden, elke dag opnieuw.
Hans Debel
Hits: 591